Дээд шүүх Хөгжлийн банкны хэргийг хяналтын шатанд хэлэлцэхээс татгалзав

Улсын дээд шүүхийн Эрүүгийн хэргийн танхимын нийт шүүгчийн хуралдаан Хөгжлийн банкны гэх тодотголтой хэргийг хяналтын шатны шүүх хуралдаанаар хэлэлцэх эсэхийг авч үзжээ. Энэ хэрэгт 42 хүн, гурван хуулийн этгээд холбогдсон.

Анхан шатны шүүх 2025 оны есдүгээр сард Н.Алтанхуяг, Н.Батбаяр, Б.Найдалаа, Ч.Отгочулуу нарын хэргийг хэрэгсэхгүй болгож, тэднийг цагаатгасан. Харин Нийслэлийн эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүх 2026 оны гуравдугаар сарын 10-нд энэ шийдвэрийг хүчингүй болгож, хэргийг дахин хэлэлцүүлэхээр шийдсэн. Үүнийг эсэргүүцэн холбогдогчид Улсын дээд шүүхэд гомдол гаргажээ.

Дээд шүүх эцэслэн шийдвэрлэгдээгүй хэрэгт эрх зүйн дүгнэлт өгч, хуулийг зөв хэрэглэсэн эсэхийг хянах боломжгүй гэж үзсэн. Учир нь зарим шүүгдэгчийн хувьд хэргийн үйл баримт, гэм буруугийн талаарх анхан шатны дүгнэлтийг давж заалдах шатны шүүх хүчингүй болгосон. Ийнхүү хэргийг анхан шатанд дахин хэлэлцүүлэх шийдвэр хүчинтэй хэвээр үлдлээ.

Давж заалдах шатны шүүх шийдвэрээ хэд хэдэн үндэслэлээр гаргасан. Хөгжлийн банкны төлөөлөн удирдах зөвлөлийн (ТУЗ) гишүүд байсан Д.Бат-Очир, Ж.Үхэртар, Ж.Бат-Эрдэнэ, Ж.Оюунчимэг, С.Магнайсүрэн, Н.Баярчимэг, О.Хуягцогт, Д.Даваасамбуу, Б.Махбал нар албан тушаалаа урвуулан ашиглаж, “НВЦ”, “Монгол драй милк”, “Пирамид орд”, “Монгол мах экспо”, “Монгол эм импекс концерн”, “Мондулаан”, “Бэрэн групп” зэрэг компанид хууль бус давуу байдал олгосон гэж буруутгагдаж байна. Ингэхдээ 1-ээс 7 удаагийн үйлдлээр банкинд их хэмжээний хохирол учруулсан гэх хэрэгт анхан шатны шүүх тэднийг цагаатгасан. Давж заалдах шатны шүүхийн үзэж буйгаар анхан шатны шүүх яллах болон цагаатгах нотлох баримтыг бүрэн, бодитой шалгаагүй тул Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийг ноцтой зөрчсөн.

Мөн давж заалдах шатны шүүхийн 2024 оны 3 дугаар сарын 22-ны 362 дугаар магадлал, Улсын дээд шүүхийн 2024 оны 12 дугаар сарын 11-ний 138 дугаар тогтоолд заасан зарим шаардлагыг анхан шатны шүүх биелүүлээгүй, өмнөх алдаагаа давтсан гэжээ. Тухайлбал, ТУЗ-ийн гишүүдийг зөвхөн дотоод журмаар буруутгах боломжгүй гэсэн, мөн хамтын шийдвэр гаргасан байхад зөвхөн зөвлөлийн дарга нар буруутай гэх мэт дүгнэлтийг таамаглалын шинжтэй гэж үзсэн.

“Сэлэнгийн герефорд” ХХК-тай холбоотой шүүгдэгч Г.Галсаннямын хувьд ч нотлох баримтыг зохих ёсоор үнэлээгүй гэж давж заалдах шатны шүүх дүгнэсэн. Шүүгдэгч Г.Батдорж болон өмгөөлөгчдийн гомдлын үндэслэлийг шууд үгүйсгэх боломжгүй гэжээ.

Н.Алтанхуяг, Н.Батбаяр, Б.Шинэбаатар, Н.Мөнхбат нар “Говийн зам” ХХК-ийн барьсан авто зам, “Энержи ресурс” ХХК-ийн Гашуун сухайт боомтод барьсан дэд бүтцийг хууль зөрчин төрийн өмчид худалдан авч, эдгээр компанид хууль бус давуу байдал олгосон гэж буруутгагдаж байна. Н.Алтанхуяг мөн “Бэрэн групп” ХХК-д давуу байдал олгосон гэх хэрэгт холбогдсон. Анхан шатны шүүх эдгээр хэргийг хэрэгсэхгүй болгохдоо нотлох баримтад тулгуурлаагүй, өмнөх дүгнэлтийг дахин хуулбарласан гэж давж заалдах шатны шүүх үзжээ.

Давж заалдах шатны шүүх дахин нарийвчлан шалгах ёстой асуудлуудыг жагсаасан. Үүнд 2010 оны 6 дугаар сарын 9-нд байгуулсан 10 жилийн хугацаатай 74 дугаар концессын гэрээ, 2011 онд “Энержи ресурс”, “Эрдэнэс Монгол” компанийн хооронд байгуулсан консорциумын гэрээг үл харгалзан Засгийн газар яаралтай горимоор шийдвэр гаргасан нь хууль зөрчсөн эсэх багтана. Мөн “Энержи ресурс”-ээс сайд Н.Батбаярт ирүүлсэн албан бичиг 2013 оны 8 дугаар сарын 15 эсвэл 16-нд хүргэгдсэн эсэх, Засгийн газрын хуралдааны журмын 7.8 зөрчигдсөн эсэх, сайд тогтоолын төслийг зөвхөн амаар танилцуулсан нь үндэслэлтэй эсэхийг шалгах ёстой гэжээ. Түүнчлэн хэн санаачилсан, УИХ-ын байнгын хороод болон Сангийн яамны санал авсан эсэх, Хөгжлийн банк санхүүжүүлэх үндэслэлтэй байсан эсэх, бодит өртгөөс илүү үнээр худалдан авсан эсэхийг тогтоох шаардлагатай гэж заасан байна.